علم دو گونه است : علم دین وعلم بدن ( پزشکی )     پیامبر اکرم (ص)

« جامعه پزشکي » نمادي از فرهيختگان و استعدادهاي درخشان کشورمان است که به جهت ترکيب « طبابت و حکمت » و « علم و معرفت » همواره از جايگاه والايي در ميان مردم برخوردار بوده ونقش کارآمد و حتي پيشرو در تحولات اجتماعي و فرآيند توسعه کشور داشته است .

اين جايگاه رفيع برگرفته از تلاش خالصانه و از خودگذشتگي دانشوران وانديشه هاي پرفروغي است که عمر خويش را به منظور کسب علم ، رفع درد از دردمندان و نجات جان بيماران در اين مرز و بوم سپري ساخته و شمع وجودشان را وقف طراوات و سلامتي مردم نموده اند .

نامگذاري سالروز تولد فخر جهان طبابت و مباهات عرصه علم و حکمت ، شيخ الرئيس ابوعلي سينا به عنوان « روز پزشک » نماد قدرشناسي و تجليل نظام اسلامي و مردم مسلمان ايران از جايگاه ، شأن منزلت وخدمات ارزنده جامعه پزشکي کشور به شمار مي رود و ذکر و يادي است از خدمات بي منتها و فداکاري پزشکاني که در همه مقاطع حساس تاريخ پرفراز ونشيب اين سرزمين بويژه در ايام پرتنش پيروزي انقلاب اسلامي و سالهاي سخت و پرافتخار دفاع مقدس از بذل توان و جان خويش دريغ نکرده و نام ايران را به عنوان کشوري برخوردار و پيشگام در دانش و اخلاق پزشکي در صفحات تاريخ دنيا جاودانه کردند .

« بخشي از پيام رئيس کل سازمان نظام پزشکي جمهوري اسلامي ايران به مناسبت روز پزشک»

تاريخچه طب اسلامي
يکي از گسترده ترين زمينه هاي فعاليت در علوم اسلامي و يکي از مهمترين زمينه هايي که طي قرون متمادي توجه دانشمندان مسلمان بي شماري را بخود جلب کرده و هنوز زنده و پوياست ، طب اسلامي است . بنياد طب اسلامي مجموعه اي است که به « طب نبوي » موسوم است يعني آن دسته از اقوال و اعمال و عادات پيامبر اکرم (ص) که به نحوي با سلامت و بهداشت و مراقبت از تن و طبعاً مراقبت از رابطه روح يا جان با تن ، مربوط بوده است . در عين حال خود حضرت رسول ( ص ) طبيبي بنام حارث بن کلده داشته که برخي از منابع طب يوناني را مطالعه کرده بوده و اين نشان مي دهد که از همان ابتداي تاريخ اسلام ، جهان اسلام به طب يوناني توجه داشته است . چندي بعد طب ايراني و طب هندي نيز توجه مسلمين را جلب کرده و مسلمانان بر اساس ارزش ها و تعاليم اسلامي ،‌ ترکيب و تلفيقي از طب اسلامي و طب يوناني ، ايراني و هندي پديد آوردند . خود طب اسلامي به يک معنا با اثر مهم علي بن ربن طبري موسوم به فردوس الحکمه که در قرن سوم هجري قمري نگارش يافته بود، زاده شد . پس از اين دائره المعارف بزرگ طبي ، دايره المعارف ديگري در اين زمينه تدوين يافت که بويژه کتاب الحاوي رازي نامبردارترين آنها بود . رازي که در جهان لاتين به رازس ( Rhazes ) شهرت دارد . يکي از دو يا سه تن مشاهير پزشکان اسلامي و از حيث اعتناي به آموزش هاي باليني و بيمارستاني و نيز مشاهده و تجربه ممتازترين ايشان است و در حالي که موارد متعدد تازه اي را کشف کرده ، ابتکار استفاده از الکل براي ضدعفوني هاي طبي نيز به او منسوب است .
کتاب الملکي علي بن عباس مجوسي و بالاخره دايره المعارف کبيرطب ابن سينا يعني القانون في الطب را مي توان از جمله آثاري دانست که در جهان اسلام در پي الحاوي رازي نوشته شد .
آثار ابن سينا به يک معنا تاجي بر تارک توفيقات طب اسلامي در همان اوان تاريخ آن است . ابن سينا را در غرب« شهريار اطبا » خوانده اند و کتاب قانون او بي شک مشهورترين اثر در ميان تمام کتاب هايي است که از بقراط و جالينوس تا کنون در طول تاريخ در اين زمينه نگارش يافته است . اين کتاب مدت ۷۰۰ سال در غرب تدريس مي شده و هنوز هم در کشورهايي مثل پاکستان و هند و بنگلادش و سريلانکا و يا برخي نواحي ايران و جهان عرب که طب سنتي اسلامي همچنان در آنها رواج دارد تدريس مي شود . ابن سينا مهم ترين تلفيق کننده و سامان دهنده دو سنت عمده طبي بقراط و جالينوس و همه آزمايش ها و تجربه ها و تأملات اطباي اسلامي پيش از خود و نيز برخي عناصر معين از طب هندي و ايراني بويژه در زمينه داروشناسي بود . کتاب قانون او از يک سو به مباني فلسفي سلامت و بيماري بدن بشر مثل علل مرض ، رابطه ميان جسم و روح و ساير جنبه هاي فلسفي طب مي پردازد و از طرف ديگر به امراض خاص و مشخص و داروشناسي مي پردازد . رازي که به تشخيص و معالجه سرخک مشهور است ، ابن سينا نيز در کشف و تشخيص امراضي مانند مننژيت شهرت دارد . ولي بزرگ ترين دستاورد ابن سينا همانا تلفيق و ترکيب نظام مند همه سنت هاي فوق العاده گسترده و گوناگوني است که پيش از او در زمينه طب وجود داشته است . سنت طب اسلامي پس از ابن سينا به چندين شاخه ايراني ،‌عثماني ، عربي و بعدها نيز هندي تقسيم شد که هر کدام به نوبه خود شاخه ها و شعبي داشت ،‌ و اين سنت طبي با قوت و استحکام ادامه يافت . عده زيادي از علما و اطباي بعدي ، مثل فخرالدين رازي و قطب الدين شيرازي ، شروحي بر قانون نوشتند و برخي ديگر از ايشان بر اساس آثار ابن سينا نظريه هاي جديدي پرداختند و کشفيات تازه عمده اي کردند . يکي از دانشمندان ابن نفيس است که پيش از ميکائيل سروتوس ( يا ميگل سروتو ) جريان اصطلاحاً « گردش يا دوران کوچک خون » را کشف کرده بود ، اما اين کشف تا مدت هاي مديد به سروتوس نسبت داده مي شد .

طب اسلامي که با ابن سينا پيوند يافته بود بصورت جزئي اساسي از حيات فرهنگي و روزمره مسلمين درآمد . حتي غذاهاي روزانه اي که مسلمين مي خورند عملاً با اين طب مربوط بوده و هنوز هم تاحدود زيادي مربوط است . در قرون بعد که اين طب به تدريج در قلب جهان اسلام و در سرزمين هايي مثل ايران و مصر و سوريه افول کرد ، در سرزمين هايي مثل هند ، که اين سنت طبي هنوز در آن زنده و فعال است و مکتب ها و اطباي خاص خود را دارد ، طرفداران پروپا قرصي يافت . اين طب کاملاً اسلامي که امروزه گاهي در هند و پاکستان طب يوناني يا طب ابن سينايي خوانده مي شود ، يکي از شاخه هاي مهم علوم سنتي اسلامي است که تا به امروز باقي و برقرار مانده و هنوز براي زندگي روزمره بسياري از مسلمين اهميتي اساسي دارد .
اين طب از برخي جهات هنوز هم امتيازات بارزي بر پزشکي رايج جديد دارد . طب اسلامي صورتي از پزشکي است که تقدس آميز است و در آن معالجه جسم و روح توأماً مورد نظر است . يعني طبي است که در آن عناصر روان تني مهم در برخي امراض معين تشخيص داده شده است و تأکيد بر برخي انواع معين معالجه هاي گياهي همراه با عوامل ديگر است که بدون آنکه عوارض و آسيب هاي جنبي براي بدن داشته باشد مرض را مداوا مي کند و اين همان راهي است که همه اشکال گوناگون طبي که امروزه مردم غرب در پي آنند مورد توجه قرار گرفته است . طب اسلامي بي ترديد يکي از مهم ترين دستاوردهاي تمدن اسلامي بوده و مسلمين تا به امروز پيوسته از ثمرات آن برخوردار گرديده اند . مضافاً که در خلال چند دهه اخير در بسياري از کشورهاي اسلامي بجاي آن که صرفاً بعنوان يک امر تاريخي به اين دستاورد عظيم مباهات کنند ،‌ توجه بيشتري از پيش نسبت به احياي اين طب و استفاده فعالانه تر از آن مبذول کرده اند.

ايرانيان هيچگاه به طبيب و طبابت به عنوان يک شغل و حرفه عادي ننگريسته اند . طبيب بعنوان محرم راز و صاحب حرفه اي مقدس همواره مورد احترام بوده است . پس از ورود اسلام به ايران با مهر تأييدی که در قالب حديث مشهور نبوي العلم علمان علم الأبدان وعلم الأديان در افواه  مسلمانان شايع و وارد شده و علم طب ارزش مضاعف يافت .

در قرون ابتدايي ورود اسلام به ايران و ترويج روحيه حقيقت جويي و علم طلبي در ميان مسلمانان ، بهمراه اهميت يافتن سلامت جسم و جان آدمي ، علم طب شروع به پيشرفت کرد .

در دوران معاصر نيز پزشکان ايراني همواره در گستره وسيع تحقيقات مربوط به طب و سلامت نام هايي آشنا بوده اند . گرچه متأسفانه در اين سال ها عمده توليد علم توسط اين دانشمندان در خارج از مرزهاي جغرافيايي ايران صورت گرفته است . پزشکان ايراني در ايام پرتنش پيروزي انقلاب اسلامي و سال هاي سخت و پر افتخار دفاع مقدس از بذل توان و جان خويش دريغ نکرده و نام ايران را بعنوان کشورهاي پيشگام در دانش و اخلاق پزشکي در صفحات تاريخ دنيا جاودانه کردند .

پزشک مسلمان ايراني همواره بيمار را برخود مقدم دانسته و رابطه او با بيمارش رابطه اي عاطفي بوده و هست .اميد است بزرگداشت چنين مناسبتهايي گامي بلند در جهت احياء و ارتقاء جايگاه معنوي طبيب باشد .

تهیه وتنظیم : فرشته خدائی فر