شهرداری تبریز  

 
با توجه به پیشینه شهرداری تبریز این تشکیلات از سه جهت قابل توجه و بررسی است 1- از لحاظ بنیاد وتشکیلات 2- از لحاظ عمارت 3- از لحاظ شهرداران

از لحاظ بنیاد ، نخستین شهرداری یا به اصطلاح آن روز بلدیه بود که درسطح کشور بنیاد یافت و صمد سرداری نیا طی مطلبی تحت عنوان " بلدیه تبریز" در شماره فروردین و اردیبهشت 1367 مجله وارلیق می نویسد:

بلدیه تبریز از جمله نهادهایی است که د ر صدر انقلاب مشروطیت  دریک شرایط تاریخی توسط انقلابیون این شهر بنیان گذاشته شده است که پس از تاسیس هم در روند انقلاب و هم در پیشرفت شهر و رفاه حال مردم تبریز نقش بس ارزنده ای ایفا کرده است ... پس از صدور فرمان مشروطیت که انجمن ایالتی آذربایجان درتبریز تشکیل شد از جمله اقدامات بس مترقی و مهمش تاسیس ادارات جدید و موسسات نوین بود که بلدیه تبریز از جمله آن نهادهاست که طبق قانون تشکیل انجمن های ایالتی و ولایتی پا گرفت و همزمان با تاسیس بلدیه انجمن های بلدی نیز جهت اداره شهر و انتخاب شهردار آذربایجان تشکیل شد... نخستین شهردار تبریز قاسم خان امیر تومان معروف به والی بود. وی که د رسال 1254 پا به عرصه وجود گذاشته و تحصیلاتش را در مدرسه "سن سیر" پاریس به پایان رسانده بود شخصی بود آگاه و دلسوز برای زادگاهش تبریز.

اولین شهردار تبریز ، اولین تلفن و اولین چراغ برق را نیز در تبریز دایر کرد .  دراین باره دکتر رضا زاده شفق می نویسد:

وقتی که قاسم خان امیر تومان به آذربایجان فابریک چراغ الکتریک آورد دراستانبول چراغ ها را با نفت روشن می کردندو روسیه تازه طرح راه آهن سیبری را ریخته بود . فابریک را ساختند ، چراغ های رنگارنگ الکتریک را در خیابان مجیدی تبریز روشن کردند.

اوژن اوین که اسم اصلی اش "کولاردسکو" بوده و از مرداد 1285 تا تیر ماه 1286 شمسی به عنوان وزیر مختار فرانسه در ایران خدمت می کرد درباره شخص قاسم خان که به اشتباه "کاظم خان" نوشته و اقدامات وی در زمینه تاسیس برق و چگونگی تلفن درتبریز آن روز می نویسد:

تسهیلات و وسایل آسایش و رفاه اروپایی د رتبریز هم رواج پیدا کرده است . تلفن یکصد و پنجاه شماره مشترک دارد وبرای هر شماره سالی سی تومان وجه الاشتراک پرداخت می کنند. دو سال است یکی از شاگردان قدیمی مدرسه "سن سیر " موسوم به کاظم خان که سمت آجودانی ولیعهد را نیز به عهده دارد ،در شهر چراغ برق دایر کرده است.

آقای سرداری نیا درادامه می افزاید:

قاسم خان والی درراه انداختن تراموای تبریز نیز تلاش چشمگیری داشت... فعالیت اجتماعی قاسم خان والی به این مورد محدود نمی شد . او در سال1317 قمری چاپخانه سربی نسبتا بزرگی از خارج وارد و در شهر تبریز دایر کرد. وی از جمله موسسین انجمن ادبی تبریز در سال 1318 ه. ق بود.

از دیگر افتخارات بلدیه تبریز انتشار نشریه بلدیه تبریز است که  ادوارد براون نیز درمورد  این روزنامه می نویسد:

نشریه هفتگی است که درتبریز از سال 1327 ه. ق (1909 میلادی ) به مدیریت احمد با چاپ سنگی انتشار می یافت و ناشر گفتگوهای انجمن بلدی (شهرداری ) بوده و از سوی بلدیه اداره می شده است.

از لحاظ عمارت نیز ، بنای شهرداری یکی از بناهای زیبا ، مستحکم و قابل تامل است که    د رسال 1314 شمسی توسط حاج ارفع الملک جلیلی یکی از شهرداران صدیق و نیکنام تبریز برپا شد که شرح اجمالی این بنا در عمارات تبریز آمده است.

 

شهرداران تبریز: 

فهرست اسامی شهرداران شهرستان تبریز از سال 1300          

ردیف

نام و نام خانوادگی

زمان تصدی سال

1

آقای اسماعیل خان اعظم افخم الملک

1300

2

حمید میرزا

1304

3

یاور سردار منضم

1304

4

میرزا احمد خان مشایخی

1305

5

نصرا... فیلسوف زاه

1305

6

حاج کاظم العداله

1306

7

میرزا محمد علی خان تربیت

1308

8

حسینقلی جلیلی

1309

9

علامیر میر مصطفی

1310

10

میرزا محمود خان غفاری

1311

11

مرتضی امین

1316

12

ابوالقاسم جهانگیری

1317

13

عبدالحمید حکیمی

1319

14

محمد هادی

1319

15

عبدالله سررشته دار

1319

16

میرزا علی اصغر خان اعتصام

1322

17

اسماعیل خان بهادری

1322

18

غلامرضا الهامی

1323

19

آتش بیات ماکو

1324

20

عبدالله رحیمی

1325

21

هدایت الله کلانتری

1325

22

سعید سراج مهر

1327

23

فتح الله موثق

1328

24

عبدالحسین وجدانی

1329

25

محمود روحانی

1330

26

علینقی مولوی

1331

27

مجید نسرین پور

1333

28

سید علی پیشراد

1334

29

سید مهدی نبوی

1335

30

محسن فروزان

1337

31

سعید مجتهدی

1337

32

لطفعلی قوامی

1338

33

سرهنگ حسین وخشوری

1340

34

سرتیب حسنقلی وکیلی

1343

35

ابوالفضل ادیب

1344

36

مصطفی امیر پناهی

1346

37

محمد علی ظهیری

1347

38

عبدالعلی شاهید

1350

39

سرتیپ جواد مصری

1352

40

حسن اسکندری

1353

41

حمید وارسته

1354

42

حسن شهیدی

1358

43

مجید اقتصاد خواه

1358

44

محمد صادق پشمینه

1359

45

اسماعیل قدری

1361

46

میر ولی موسوی

1362

47

محسن عزتی

1363

48

میر طاهرموسوی

1365

49

فریدون درویش زاده

1372

50

محمد اشرف نیا

1376

51

عباداله فتح الهی

1378

 وآقایان محمد باقر صدری و ابوالفتح نظم السلطنه که تاریخ تصدی آنان مشخص نمی باشد.